M-Values

Bir önceki yazımda sizlere dekompresyon teorisinin tarihçesinden bahsetmiştim ve o yazımda M değerleri(M-Values) kavramını kullanmıştım. Bu yazımda, M değerleri nedir ve dekompresyon algoritmalarında nasıl kullanılırdan bahsediyor olacağım.

Dekompresyon teorisinin tarihi adlı yazımda da bahsettiğim üzere, M değerleri kavramı ilk olarak Robert D. Workman tarafından ortaya atılmış ve Dr. Albert A. Bühlmann tarafından geliştirilmiştir. Bu yazımda, Dr. Albert A. Bühlmann tarafından tanımlanmış olan M değerlerine değineceğim.

Basit şekilde açıklayacak olursak, M değerleri, dekompresyon algoritmalarında kullanılan ve vücudumuzu modelleyen 16 doku kompartmanının her bir derinlik için maksimum barındırabileceği nitrojen parsiyel basıncını göstermektedir. Buradaki maksimum, dekompresyona gerek duymadan bir dokunun ne kadar nitrojen barındırabileceği anlamını taşımaktadır.

Örnek verecek olursam, ilk dokunun 10 metredeki M değeri 4.75 ATM ise ve bu derinlikte ilk dokudaki nitrojen parsiyel basıncı bu değerden düşük ise, 10 metreden yukarıya çıkmamız güvenlidir. Eğer ilk dokudaki nitrojen parsiyel basıncı bu değerden büyük ise 10 metreden yukarı çıkmamız güvenli değildir ve dekompresyon beklemesi yapmak zorunludur.

M değerleri kavramından bahsederken genellikle 0 ATM için tanımlanmış olan değerleri (M₀) kastederiz. Bu değerler sabit değerlerdir ve deneysel çalışmalar sonucu ortaya konulmuştur. 0 ATM demek, vakum ortamında dokuların, kabarcık oluşturma riski olmadan, maksimum ne kadar nitrojen barındırabileceği anlamına gelmektedir.

Peki, bizler vakum ortamında dalış yapmadığımıza ve dalış sırasında alçalıp yükseldiğimize göre, bu M değerlerini nasıl kullanıyoruz?

İşte bu noktada Dr. Albert A. Bühlmann’in çalışmaları devreye giriyor. Bühlmann, M değerlerini belirlediği çalışmada, her bir derinlik için M(d) değerinin hesaplanmasını sağlayan bir formül geliştirmiştir. Bu formül şu şekildedir:

$M(d) = M_0 + G \times d$

Burada kullanılan değişkenleri açıklayacak olursak:

M(d) → Belirli bir derinlikteki maksimum izin verilen nitrojen parsiyel basıncı. Bu değer, o derinlikte güvenli bir şekilde ne kadar nitrojen tutulabileceğini gösterir.
M₀ → 0 ATM’deki M değeridir ve sabit bir sayıdır. Her kompartman için ayrı bir değer bulunmaktadır.
G → Sabit bir değerdir ve her kompartman için farklıdır. M değerlerine ek olarak, Bühlmann tarafından deneyler sonucunda hesaplanmıştır.
d → M değerini hesaplamak istediğimiz derinlikteki ortam basıncıdır.

Şimdi bu formülü kullanarak, birlikte ilk kompartman için 10 metre derinlikteki maksimum tolere edilebilen nitrojen parsiyel basıncını hesaplayalım.

Hesaplamamızı ilk doku kompartmanı için yapacağımıza göre, bu kompartman için belirlenmiş olan M₀ ve G değerlerini kullanmamız gerekiyor. İlk kompartman için bu değerler, Bühlmann tarafından şu şekilde tanımlanmıştır:

M₀ → 1.1696
G → 1.7929

$M(d) = M_0 + G \times d \newline M(2) = 1.1696 + 1.7929 \times d$

10 metre derinlikteki ortam basıncı 2 ATM olduğuna göre, formülde bulunan d yerine 2 ATM yazarsak sonuca ulaşabiliriz:

$M(2) = 1.1696 + 1.7929 \times 2 \newline M(2) = \textbf{4.7554 ATM}$

Bu değer bize, 10 metre derinlikte, ilk doku kompartmanındaki nitrojen parsiyel basıncının maksimum 4.7554 ATM olması gerektiğini gösteriyor. Eğer doku kompartmanında bu değerden daha yüksek bir nitrojen parsiyel basıncı varsa, kabarcık oluşma riskinin çok yüksek olduğunu göz önüne almamız gerekir. Bu durumda, güvenli bir çıkış için dekompresyon beklemeleri yapmak veya yükselme hızını kontrol etmek gereklidir.

Yukarıda görüldüğü üzere, her bir derinlik için M değerini hesaplayarak, hangi derinliklerde dekompresyon beklemesi yapmamız gerektiğini bulabiliriz. Hadi gelin, başka bir örnek ile hangi derinlikte dekompresyon beklemesi yapmamız gerektiğini bulalım.

Varsayalım ki 30 metre derinlikteyiz ve ilk doku kompartmanımızdaki nitrojen parsiyel basıncı 7 ATM. Bu durumda, yükselerek ulaşabileceğimiz maksimum derinliği hesaplayalım.

M(d) → 7 ATM
M₀ → 1.1696
G → 1.7929
d → Bulmak istediğimiz değer.

$M(d) = M_0 + G \times d \newline M(d) - M_0 = G \times d \newline d = (M(d) - M_0) / G$

Formülde değerleri yerine koyarsak:

$d = (7 - 1.1696) / 1.7929 \newline d = \textbf{3.2519 ATM}$

Bu değer ATM türündendir. Derinliğe ulaşabilmek için bu basınç değerini, aşağıdaki formülü kullanarak derinliğe çevirebiliriz:

$p = depth / 10 + 1 \newline p - 1 = depth / 10 \newline depth = (p - 1) \times 10 \newline depth = (3.2519 - 1) \times 10 \newline depth = \textbf{25.19 metre}$

Bu demek oluyor ki, dalışın bu anında 25.19 metreden yukarı çıkmadan önce, o derinlikte dekompresyon beklemesi yaparak doku kompartmanındaki nitrojen parsiyel basıncını düşürmemiz gerekiyor.

O derinlikte ne kadar beklememiz gerektiği bir sonraki yazımın konusu olsun.

Bühlmann ZHL-16B algoritmasında tanımlanan tüm M ve G değerlerini görmek için dave uygulamasına göz atabilirsiniz. Ayrıca, her bir kompartman için M(d) değerlerinin derinlikle orantılı olarak nasıl değiştiğini görmek için dave uygulamasının M-Values kısmına bakabilirsiniz.

Umarım bu içeriği okurken keyif almışsınızdır. Bir sonraki yazımda görüşmek üzere, herkese güvenli ve keyifli dalışlar.

M-Values

Bunu paylaş:

DIve In Turkey sitesinden daha fazla şey keşfedin